Bonaire PlantengidsDe planten van Bonaire
De planten van BonairePlantenportret 115

Asparagaceae

CocuiEen grote agave met een Venezolaanse drankgeschiedenis.

Agave cocui Trel.[1]

Cocui vormt een grote rozet van brede, vlezige bladeren met harde tanden en eindstekels. Haar hoge bloeistengel reikt ver boven de rozet uit. De soort verbindt de eilanden met noordelijk Zuid-Amerika; in Venezuela is zij nauw verbonden met de ambachtelijke drank cocuy.

Leer de plant kennen
Hoge bloeistengel van Agave cocui in Venezuela, afgebeeld door Trelease in 1913.
Hoge bloeistengel van Agave cocui in Venezuela, afgebeeld door Trelease in 1913.
PAPIAMENTUCocuiGedocumenteerde eilandnaam.
NEDERLANDSAgave cocuiAgave cocui
ENGELSCocuiCocui
WETENSCHAPPELIJKAgave cocuiTrel.

Kew accepteert Agave cocui Trel. De oudere variëteitsnamen A.cocui var.laguayrensis en var.cucutensis zijn tegenwoordig synoniemen. Cocui is de Venezolaanse plantnaam; cocuy wordt voor de drank gebruikt. Gelijkende namen als pita of kuki di indjan zijn geen sluitende soortbepaling.[1][2]

01

Van wortel tot zaad

Herkennen van wortel tot zaad.

Zes onderdelen helpen bij de herkenning.[3][4]

01Wortels

De wortels komen uit de basis van de vrijwel stamloze rozet. De plant vormt ook uitlopers en nieuwe rozetten.[3][4]

02Stengels

Een korte basis draagt de bladeren. Trelease beschreef een bloeistengel tot ongeveer 9 meter; Bonaireaanse planten uit 1930 bereikten 8,5–10 meter.[3][4]

03Bladeren

Breed lancetvormig, vlezig en geplooid tot diep gootvormig; groen, met randtanden en een harde bruinrode eindstekel.[3][4]

04Bloemen

Geel, in een vertakte pluim; de oorspronkelijke beschrijving noemt bloemen van ongeveer 5–6 cm.[3][4]

05Vruchten

Langwerpige droge doosvruchten, ongeveer 4–5 cm lang. De vruchten zijn verschillend van de kleine vegetatieve broedplantjes.[3][4]

06Zaden

Platte zaden, in de oorspronkelijke beschrijving ongeveer 7–9 mm lang en 5–6 mm breed. Daarnaast kan de bloeistengel broedplantjes dragen.[3][4]

Geelgroene jonge groei van Agave cocui in het botanische park Bararida, Venezuela.
Geelgroene jonge groei van Agave cocui in het botanische park Bararida, Venezuela.

De brede bladeren en de bouw van de eindstekel moeten samen met bloemen worden bekeken. Agave boldinghiana en Agave vivipara blijven afzonderlijke soorten. De kleurenfoto toont jonge groei, geen rijpe vrucht.

02

Bonaire & de Antillen

Op Bonaire.

Kew noemt de ABC-eilanden, Margarita, Colombia en noordelijk Venezuela als natuurlijk gebied. Hummelinck beschreef op 5 juni 1930 planten bij Savaneta, oostelijk van Dos Pos, als gecultiveerd of halfgecultiveerd. Hij vermoedde aanvoer uit La Guayra, maar gaf daarmee geen bewezen handelsdocument.[1][4]

Een plaats in het landschap.

Een overblijvende vetplant van seizoensdroge landschappen. Hummelincks Bonaireaanse vindplaatsen lagen op verweerde diabaas. Uitlopers, zaaddragende vruchten en broedplantjes zijn verschillende vormen van voortplanting; de broedplantjes zijn geen ontkiemende zaden.[1][3][4]

Plant & omgeving

Namen en gebruik op de eilanden.

In Venezuela onderscheiden producenten de plant cocui van de drank cocuy. Een documentaire uit 2024 laat makers uit Lara en Falcón spreken over het geërfde ambacht. Dit is een Venezolaanse traditie, geen aangetoonde Bonaireaanse distilleerpraktijk.[5]

03

Gebruik door de tijd

Sporen in de geschiedenis.

Documenten, collecties en beschreven toepassingen.

Savaneta · Bonaire1930P.WagenaarHummelinck 1936 · Notes on Agave, pp 244–246

Een veldnotitie ten oosten van Dos Pos.

Hummelinck noteerde bij Savaneta zowel een bloeiende plant met vruchten als halfgecultiveerde exemplaren. Hij vergeleek ze met planten van La Guayra en legde zijn vermoeden over herkomst vast. De waarneming toont historische teelt op Bonaire, zonder een huidige groeiplaats te garanderen.[4]

01

1913

Caracas · botanische collectie

Zuloaga’s materiaal wordt een soort.

Trelease beschreef Agave cocui met onder meer materiaal dat Zuloaga in 1910 bij Caracas had verzameld. Zijn publicatie waarschuwt ook voor verwarring tussen agaven en Furcraea bij oude namen voor vezels en brugtouw. Een historisch product kan dus niet alleen op een volksnaam worden geïdentificeerd.[3]

02

2024

Lara en Falcón · Venezuela

Een ambacht krijgt een filmportret.

Het Venezolaanse ministerie van Cultuur beschreef Héctor Puches documentaire El maravilloso agave cocui. Makers vertellen daarin over plantenteelt, verwerking en de geschiedenis van het ambacht. De publicatie bespreekt erkenning van de drank, maar levert geen bewijs van een Bonaire–Nederlandse exportstroom.[5]

04

Plant & dagelijks leven

Gebruik en aandachtspunten.

Drank

Cocuy in Venezuela.

De plant is grondstof voor de Venezolaanse ambachtelijke drank cocuy. De officiële documentairebron onderscheidt de plant expliciet van het eindproduct en verbindt het ambacht met Lara en Falcón.[5]

Historisch voedsel

Geroosterde agavestammen in de regio.

Trelease bespreekt historisch roosteren en eten van agavestammen in Venezuela, maar benadrukt ook verwarrende oude namen. Een exacte Bonaireaanse bereiding van Agave cocui is niet bevestigd.[3]

Traditioneel medicinaal

Gebruik geregistreerd, geen veilige dosis vastgesteld.

Kew registreert medicinaal gebruik. De bron geeft daarmee geen klinisch getoetste behandeling of veilige thuisbereiding voor Bonaire.[1]

05

Bronnen & verantwoording.

Botaniek, geschiedenis en beeldrechten

Bronnen voor namen, herkenning, plaatselijk gebruik en geschiedenis. Foto’s, makers en licenties staan hieronder.

  1. 01
  2. 02
    STINAPA — Washington Slagbaai 2022–2028 AppendixB ↗

    Namen, verspreiding en plantkenmerken.

  3. 03
  4. 04
  5. 05

Foto’s, makers & licenties

Verschillende beelden van de plant en haar herkenningsdetails.

  • William Trelease, Agave in the West Indies (1913), plate6; photographer not identified · Venezuela; historical plate identified by Trelease1913 · published1913; photograph date unknownWilliam Trelease, Agave in the West Indies (1913), plate6; photographer not identified · Public domain (US publication1913) · Bron
  • Wilfredo Rodriguez (Wilfredor) · Parque Zoológico y Botánico Bararida, Barquisimeto, Venezuela · 2012-11-10Wilfredo Rodriguez (Wilfredor) · CC0 1.0 · Bron

De oorspronkelijke licentie blijft van toepassing op de betreffende foto; zij geldt niet automatisch voor de volledige website.

Bijgewerkt: 16 oktober 2026.