01Wortels
De wortels verankeren de boom en nemen water en voedingsstoffen op. De fijne opnamewortels liggen buiten het zicht, tussen grond en steen onder het droge bos.
De planten van BonairePlantenportret 019
Fabaceae · vlinderbloemenfamilie
BrasiaGeel in bloei, rood in de ververij
Haematoxylum brasiletto H.Karst.[1]
Brasia is een kleine doornige boom met een opvallend gegroefde stam. De gele bloemen trekken de aandacht, maar vroeger was vooral het hout kostbaar. Uit het kernhout werd rode kleurstof gewonnen: een product dat Bonaire verbond met schepen, handelaren en werkplaatsen in Nederland.
Leer de plant kennenPAPIAMENTUBrasiaOok: Brazia en Kampèshi
NEDERLANDSBrasiel / verfhoutOok: brazielhout en stokvishout
ENGELSBrazilette / Mexican logwoodOok: dyewood
WETENSCHAPPELIJKHaematoxylum brasilettoOud geschreven als Haematoxylon
De huidige naam is Haematoxylum brasiletto. “Brazilwood” en “verfhout” kunnen ook andere soorten aanduiden. Brasia is evenmin dezelfde boom als Kibrahacha: beide bloeien geel, maar hun bladeren, bloemen en vruchten verschillen sterk.[1][2]
01
Van wortel tot zaad
Een stam met diepe lijnen.
Kijk naar de gegroefde stam, korte doornen en afgeronde deelblaadjes. Die combinatie blijft bruikbaar wanneer de boom niet bloeit.[1]
02Stam & takken
De stam heeft opvallende groeven en ribben, alsof verschillende stroken hout langs elkaar omhoog groeien. Korte stevige doornen staan aan de takken.[7]
03Bladeren
Geveerde bladeren bestaan uit enkele paren vrij ronde deelblaadjes. Hun top kan ondiep ingesneden zijn.[7]
04Bloemen
Kleine gele bloemen staan in groepjes. De losse kroonbladen verschillen duidelijk van de grote gele trompetbloemen van Kibrahacha.[7]
05Vruchten
De vrucht is een kleine, dunne, platte peul. Hij is veel korter dan de lange peulen van Kibrahacha of Kuida.[7]
06Zaden
In de platte peul liggen enkele zaden. De peulwand droogt bij rijping uit. Zaden en vruchtvorm helpen de soort onderscheiden.[7]
02
Bonaire & de Antillen
Een boom met een economische geschiedenis.
Brasia hoort bij het droge landschap van Bonaire en de andere ABC-eilanden. De aanwezigheid van verfhout maakte het eiland aantrekkelijk voor koloniale handel. Het levende bos kreeg daardoor een prijs, maar intensieve kap liet ook sporen achter.[1][2][3]
Bloemen voor bezoekers
De Arubaanse overheid noemt de bloemen belangrijk als nectarbron voor vogels en insecten. Brasia heeft dus ook waarde wanneer het hout gewoon blijft staan.[5]
03
Gebruik door de tijd
Van Bonaire naar het rasphuis.
Bij Brasia is de Nederlandse handelsverbinding concreet: hout werd verscheept om er kleurstof uit te halen.
Bonaire → NederlandKoloniale tijdVerfhouthandel
Rood voor de ververij.
De Landschapsbiografie beschrijft Brasia als een belangrijk Bonaireaans exporthout. In Nederland werd het geraspt en afgetrokken voor rode kleurstof. De studie toont daarbij het Amsterdamse rasphuis aan de Heiligeweg. De boom verbond zo het eiland met de textielproductie aan de andere kant van de oceaan.[3]
04
Plant & dagelijks leven
Kleurstof, brandstof en traditie.
KLEURSTOF
Het rode hart van het hout
Het hout levert brasilin, een kleurstofgrondstof voor rood. Handelsnamen als verfhout zeggen iets over de toepassing, maar niet altijd precies welke boomsoort is geleverd.[4]
BRANDSTOF
Ook houtskool
Brasia wordt in de Landschapsbiografie ook genoemd onder de Bonaireaanse houtskoolbomen. Zijn geschiedenis gaat dus zowel over ververijen als over brandstof.[3]
TRADITIONEEL GEBRUIK
Medicinaal gebruik elders
Mexicaans veldonderzoek registreert traditionele toepassingen van palo de Brasil bij uiteenlopende klachten. Dat onderzoek beschrijft kennis en gebruik, geen bewezen behandeling op Bonaire.[6]
05Bronnen & verantwoording.
Botaniek, geschiedenis en beeldrechten
Bronnen voor namen, herkenning, plaatselijk gebruik en geschiedenis. Foto’s, makers en licenties staan hieronder.
- 01Kew · Haematoxylum brasiletto ↗
Geaccepteerde soortnaam en verspreiding.
- 02Dutch Caribbean Species Register · Brasia ↗
Lokale namen Brasia, Brazil en Kampèshi.
- 03Landschapsbiografie Bonaire · Houtkap, p. 48 ↗
Historische studie: verfhout, Nederland, houtskool en uitvoer in 1960.
- 04Kew · Haematoxylum, economic uses ↗
Brasilinkleurstof; onderscheid tussen houtsoorten.
- 05Overheid Aruba · Toelichting beschermde inheemse flora ↗
Historische handel en nectarwaarde van Brasia op Aruba.
- 06How does urbanization affect perceptions and traditional knowledge of medicinal plants? (2021) ↗
Veldonderzoek naar traditioneel plantgebruik in Mexico; geen klinische werkzaamheidsproef.
- 07University of Arizona Campus Arboretum · Haematoxylum brasiletto ↗
Botanische kenmerken van stam, blad, bloem en vrucht.
Foto’s, makers & licenties
Twee verschillende kleurenfoto’s, beide op Bonaire gemaakt. De beelden zijn inhoudelijk ongewijzigd; de uitsnede kan per scherm verschillen.
- Plant in het landschap · Jay Brasher · Bonaire · 2023-09-15Jay Brasher · CC BY 4.0 · Bron
- Herkenningsdetail · Jay Brasher · Bonaire · 2024-09-09Jay Brasher · CC BY 4.0 · Bron
De oorspronkelijke licentie blijft van toepassing op de betreffende foto; zij geldt niet automatisch voor de volledige website.
Bijgewerkt: 28 september 2026