01Wortels
Een stevig wortelstelsel verankert de langzaam groeiende boom. Er is geen onderbouwde vaste worteldiepte voor Bonaire.[3]
De planten van BonairePlantenportret 170
Zygophyllaceae
Wayaká shimaronEen langzaam groeiende pokhoutboom met veel kleine deelblaadjes en gevleugelde vruchten.
Guaiacum sanctum L.[1]
Wayaká shimaron lijkt op de bekendere wayaká, Guaiacum officinale, maar is een afzonderlijke soort. Meestal heeft het blad meer paren deelblaadjes en draagt de vrucht meerdere vleugels. De boom is inheems op Bonaire en verdient aandacht voor zijn schaarse verjonging.
Leer de plant kennenPAPIAMENTUWayaká shimaronWayaká shimaron
NEDERLANDSPokhoutPokhout
ENGELSRoughbark lignum-vitaeRoughbark lignum-vitae
WETENSCHAPPELIJKGuaiacum sanctumGuaiacum sanctum L.
Wayaká shimaron, Bera en Burobari zijn geregistreerde eilandnamen. Pokhout en lignum-vitae worden voor meer dan één Guaiacum-soort gebruikt. Guaiacum guatemalense en Guaiacum verticale zijn gecontroleerde synoniemen; Guaiacum officinale is een andere soort.[1][2]
01
Van wortel tot zaad
Herkennen van dichtbij.
Een langzaam groeiende pokhoutboom met veel kleine deelblaadjes en gevleugelde vruchten.[3]
02Stam & stengels
De stam is vaak laag vertakt. Het zeer dichte, harsrijke hout was aantrekkelijk voor voorwerpen die slijtage moesten weerstaan.[3]
03Bladeren
Tegenoverstaande geveerde bladeren dragen meestal drie tot vijf paar kleine deelblaadjes, meer dan doorgaans bij G. officinale.[3]
04Bloemen
Bloemen hebben vijf blauwviolette kroonbladen en tien meeldraden. Zij contrasteren met het donkergroene blad.[3]
05Vruchten
Een meestal vijfvleugelige doosvrucht kleurt bij rijping oranje en springt open. De foto toont een gesloten vrucht, geen bes.[3]
06Zaden
Donkere zaden worden bij openen zichtbaar met een opvallend rode zaadmantel. Die rode mantel is niet het zaad zelf.[3]
02
Bonaire & de Antillen
De plant op Bonaire.
De WMR-studie vermeldt 188 onderzochte wilde bomen en een afnemende populatiestructuur. Dat getal is de onderzochte groep, geen totaalschatting voor het eiland. Bescherming van jonge aanwas is noodzakelijk naast behoud van oude bomen.[2]
Groeiplaats en levenswijze.
De soort hoort bij droge tropische vegetatie, vaak op kalkrijke bodem. Zij groeit langzaam; verlies van volwassen bomen wordt niet snel gecompenseerd door nieuwe groei.[3]
Plant & omgeving
Namen en eilandgebruik.
De naam pokhout verbindt twee soorten met dezelfde handelsgeschiedenis. In de Bahama’s beschrijft het Leon Levy Preserve gebruik voor houtsnijwerk, harde voorwerpen en traditionele middelen tegen verschillende klachten. Een eigen Bonaireaanse receptuur voor G. sanctum is niet bevestigd.[2]
03
Gebruik door de tijd
Sporen door de tijd.
Hard, harsrijk hout maakte de boom waardevol, maar handelsnamen verbergen vaak de soort.
Internationale scheepvaarthistorisch tot hedendaagsKew, CITES and Timber
Hout dat zichzelf smeert
Kew noemt Guaiacum-hout voor scheepslagers en schroefassen vanwege de natuurlijke smering. Het betreft een houtgroep; niet ieder Nederlands pokhouten voorwerp kan aan G. sanctum worden toegeschreven.[5]
04
Plant & dagelijks leven
Gebruik en betekenis.
Hout
Slijtvaste onderdelen
Dicht, harsrijk hout werd voor technische onderdelen en snijwerk gewaardeerd.[4][5]
Traditie
Bahamaanse geneesmiddelen
Blad, sap en andere delen hebben daar een volksmedicinale geschiedenis; dat bewijst geen genezing.[4]
Tuin
Bloemen en behoud
De boom wordt als sierboom gekweekt; herkomst van plantmateriaal en bescherming van wilde bomen blijven belangrijk.[3][4]
05Bronnen & verantwoording.
Botaniek, geschiedenis en beeldrechten
Bronnen voor namen, herkenning, plaatselijk gebruik en geschiedenis. Foto’s, makers en licenties staan hieronder.
- 01GBIF — taxonomie en synoniemen ↗
Bron voor de genoemde soort, vindplaats, herkenning of toepassing.
- 02WMR C001/25 — Bonaireaanse bomen ↗
Bron voor de genoemde soort, vindplaats, herkenning of toepassing.
- 03UF/IFAS — Guaiacum sanctum ↗
Bron voor de genoemde soort, vindplaats, herkenning of toepassing.
- 04Leon Levy Preserve — bloemen, vruchten en traditioneel gebruik ↗
Bron voor de genoemde soort, vindplaats, herkenning of toepassing.
- 05Kew — CITES and Timber, tweede editie ↗
Bron voor de genoemde soort, vindplaats, herkenning of toepassing.
- 06TRAFFIC 2004 — Looking under the veneer ↗
Bron voor de genoemde soort, vindplaats, herkenning of toepassing.
- 07Dutch Caribbean Species Register — namen ↗
Bron voor de genoemde soort, vindplaats, herkenning of toepassing.
Foto’s, makers & licenties
De dichte groene kroon van Guaiacum sanctum op Bonaire. Een echte, nog gesloten gevleugelde vrucht tussen het samengestelde blad op Bonaire.
- (c) vjethro, some rights reserved (CC BY-NC) · Bonaire, BQ · 2023-10-05(c) vjethro, some rights reserved (CC BY-NC) · CC BY-NC 4.0 · Bron
- (c) vjethro, some rights reserved (CC BY-NC) · Bonaire, BQ · 2023-10-10(c) vjethro, some rights reserved (CC BY-NC) · CC BY-NC 4.0 · Bron
De oorspronkelijke licentie blijft van toepassing op de betreffende foto; zij geldt niet automatisch voor de volledige website.
Bijgewerkt: 17 oktober 2026.