01Wortels & standplaats
De wortels verankeren de boom en nemen water en voedingsstoffen op. De Antilliaanse flora beschrijft de soort in seizoensbos: bos waar het verschil tussen droge en natte tijd merkbaar is.[3]
De planten van BonairePlantenportret 088
Myrtaceae
Guyaba bèEen wilde guave met kleine bladeren en een gevlekte stam.
Psidium oligospermum Mart. ex DC.[2][8]
Guyaba bè is een zeldzame wilde guave van Bonaire. De boom hoort bij de mirtefamilie, net als de bekende gekweekte guave, maar heeft kleinere bladeren en vruchten. De gladde schors en de tegenoverstaande bladeren helpen je hem in het bos te herkennen.
Leer de plant kennenPAPIAMENTUGuyaba bèPlaatselijke naam of naamvarianten.
NEDERLANDSGuyaba bèNederlandse naam; waar nodig blijft de lokale naam behouden.
ENGELSGuayabillo / Mexican myrtleEngelse naam.
WETENSCHAPPELIJKPsidium oligospermumGeaccepteerde wetenschappelijke naam.
Guyaba bè is de lokale naam in het Bonaireaanse bomenonderzoek; de parkchecklist schrijft Guyaba be. Veel lokale en oudere bronnen gebruiken Psidium sartorianum. Kew behandelt die naam tegenwoordig als synoniem van Psidium oligospermum. Ook Mitranthes sartoriana en Calyptropsidium sartorianum zijn historische namen. Guayabillo en Mexican myrtle worden elders gebruikt. In het Nederlands houden we de lokale naam aan.[1][4][8]
01
Van wortel tot zaad
Een kleine guave herkennen.
Blad, schors en vruchtgrootte samen onderscheiden deze boom van de gekweekte guave.[3][6]
02Stam
De schors is glad en grijs; in Mexico worden ook roodbruine, gevlekte stammen beschreven. De Antilliaanse flora beschrijft kleine bomen of struiken tot circa drie meter; elders kunnen ze groter worden.[3][6]
03Bladeren
De stevige, tegenoverstaande bladeren zijn in de Antilliaanse beschrijving 2,5–5 cm lang. Ze hebben een gave rand en kleine doorschijnende klieren.[3]
04Bloemen
Een bloem staat meestal afzonderlijk in een bladoksel. Talrijke meeldraden omringen het midden; de kleine kroonbladen zijn ongeveer 4 mm lang.[3]
05Vruchten
De Antilliaanse flora beschrijft bijna ronde, groengele vruchten van ongeveer 1,5–2 cm. Dat is veel kleiner dan de gebruikelijke gekweekte guave.[3]
06Zaden
In de bes zitten meerdere hoekige zaden. De vrucht heeft dus geen enkele grote pit zoals bij een steenvrucht.[3]
De gekweekte guave, Psidium guajava, heeft doorgaans grotere bladeren, bloemen en vruchten. Guyaba bè is een eigen soort; de twee wetenschappelijke namen sartorianum en oligospermum verwijzen hier naar dezelfde taxonomische soortopvatting.
02
Bonaire & de Antillen
Een zeldzame boom in het droge bos.
STINAPA noemt Guyaba bè onder de zeldzame bomen van Washington Slagbaai. Het eilandbrede bomenonderzoek dat in 2025 werd samengevat, omvatte slechts tien onderzochte exemplaren. Dat aantal is de steekproef, geen telling van alle Guyaba bè op Bonaire.[1][4]
Een kleine steekproef vraagt om aandacht.
Door het geringe aantal onderzochte bomen konden de onderzoekers de populatiestructuur niet betrouwbaar beoordelen. Ze adviseren onder meer bescherming tegen grazers en opkweek. Een zeldzame boom behouden begint ook bij het laten doorgroeien van jonge planten.[4]
Plant & omgeving
De naam bewaart het onderscheid.
Op Bonaire bestaat de naam Guyaba bè naast Guyaba voor de bekende guave. De lokale naam houdt zo een minder bekende wilde verwant zichtbaar in de plantengids en in het landschap.[1]
03
Gebruik door de tijd
Van bosvrucht tot huispaal.
De duidelijkste oude gebruiksbeschrijving komt uit noordwestelijk Mexico. Ze laat zien hoe dezelfde wilde guave zowel voedsel als materiaal kon leveren.
Sonora–Chihuahua, Mexico1963Smithsonian ethnography
Vruchten met rietsuiker.
Howard Scott Gentry beschreef dat Warihio-mensen de vruchten fijnmaakten en mengden met panoche, ongeraffineerde rietsuiker. Hij vermeldde ook rauwe consumptie en Mexicaanse jam. Dit is een gedocumenteerde Mexicaanse traditie, geen vastgelegd Bonaireaans recept.[5]
04
Plant & dagelijks leven
Kleine vruchten en stevig hout.
Voedsel
Rauw, in jam of met suiker.
De Mexicaanse beschrijving noemt verschillende manieren om de vruchten te gebruiken. Een eigen Bonaireaanse bereiding is daarin niet beschreven.[5]
Hout
Palen.
Het gebruik als paalhout is voor de Warihio-regio geregistreerd. Een specifieke uitvoer uit Bonaire naar Nederland is voor deze soort niet bevestigd.[5]
Medicinaal gebruik
Traditie en onderzoek in Mexico.
Mexicaanse onderzoekers beschrijven traditioneel gebruik van bladeren bij onder meer maag- en darmklachten. Hun congresbijdrage onderzoekt stoffen in extracten en een infusie; zo’n chemische analyse bewijst geen genezende werking bij mensen.[7]
05Bronnen & verantwoording.
Botaniek, geschiedenis en beeldrechten
Bronnen voor namen, herkenning, plaatselijk gebruik en geschiedenis. Foto’s, makers en licenties staan hieronder.
- 01STINAPA — Washington Slagbaai 2022–2028 ↗
Namen, herkenning, lokale status of beschreven toepassingen.
- 02Kew — Psidium oligospermum ↗
Namen, herkenning, lokale status of beschreven toepassingen.
- 03Stoffers (1982) — Myrtaceae, p. 215 ↗
Namen, herkenning, lokale status of beschreven toepassingen.
- 04Wageningen Marine Research (2025) — rare trees, tables 2 & 4 ↗
Namen, herkenning, lokale status of beschreven toepassingen.
- 05Howard Scott Gentry (1963) — The Warihio Indians, p. 94 ↗
Namen, herkenning, lokale status of beschreven toepassingen.
- 06University of Richmond — Kaxil Kiuic flora ↗
Namen, herkenning, lokale status of beschreven toepassingen.
- 07Universidad Autónoma de Occidente (2024/2025) — phytochemical study, conference abstract ↗
Namen, herkenning, lokale status of beschreven toepassingen.
- 08Kew — Psidium sartorianum, synonym ↗
Namen, herkenning, lokale status of beschreven toepassingen.
Foto’s, makers & licenties
Twee verschillende kleurenfoto’s uit Mexico, gepubliceerd onder CC BY-SA 4.0.
- Jalil R. · Quintana Roo, Mexico · 2026-09-09Jalil R. · CC BY-SA 4.0 · Bron
- Jalil R. · Quintana Roo, Mexico · 2026-09-09Jalil R. · CC BY-SA 4.0 · Bron
- P Gonzalez Zamora · Colima, Mexico · 2020-07-12P Gonzalez Zamora · CC BY 4.0 · Bron
De oorspronkelijke licentie blijft van toepassing op de betreffende foto; zij geldt niet automatisch voor de volledige website.
Bijgewerkt: 4 oktober 2026