01Wortels & standplaats
De wilde palmen groeien op een laag, vlak kalksteenterras bij Lima. De standplaats ligt ongeveer vijf meter boven zee, tussen de droge vegetatie ten westen van Lac.[1]
De planten van BonairePlantenportret 086
Arecaceae
KabanaEen eigen palm van Bonaire, met het verleden in de stam.
Sabal lougheediana M.P.Griff. & Coolen[1][2]
Op de lage kalkvlakten van zuidelijk Bonaire staat een palm met een dichte kroon van stijve waaiers. Kabana hoort van nature bij dit eiland. Zijn ingehakte klimtreden herinneren aan de tijd dat mensen de bladeren oogstten; jonge palmen vertellen nu het verhaal van herstel.
Leer de plant kennenPAPIAMENTUKabana / CabanaPlaatselijke naam of naamvarianten.
NEDERLANDSBonaireaanse sabalpalmNederlandse naam; waar nodig blijft de lokale naam behouden.
ENGELSBonaire palmEngelse naam.
WETENSCHAPPELIJKSabal lougheedianaGeaccepteerde wetenschappelijke naam.
Kabana en Cabana zijn spellingvarianten van de lokale naam. Oudere bronnen noemen de Bonaireaanse palm Sabal sp. of Sabal spec. (soort nog onbepaald), en soms Sabal cf. causiarum (voorlopige vergelijking met een andere soort). Ook Sabal antillensis werd vóór de beschrijving van 2019 in ruimere zin voor beide eilanden gebruikt. Dit zijn historische aanduidingen, geen uitwisselbare moderne synoniemen: Sabal antillensis is nu de Curaçaose soort.[1][2][3]
01
Van wortel tot zaad
Een waaierkroon boven het kalksteen.
Let vooral op de bladstand, de vorm van de stam en de blijvende sporen van oude bladeren.[1]
02Stam
Eén rechtopstaande stam draagt de kroon. De soortbeschrijving vermeldt een totale hoogte tot ongeveer zeven meter. Oude bladaanhechtingen laten regelmatige rijen kleine verhevenheden achter.[1]
03Bladeren
De grote groene waaiers zijn in veel smalle segmenten verdeeld. De middennerf loopt de waaier in. Vooral de stijve, omhoog gerichte segmenten geven de kroon haar stekelige silhouet.[1]
04Bloemen
Veel kleine, witachtige bloemen staan aan vertakte bloeiwijzen, meestal verscholen in de kroon. Een afzonderlijke bloem is maar ongeveer drie tot vierenhalve millimeter lang.[1]
05Vruchten
De ronde vruchten worden bij rijping zwart. Ze zijn ongeveer één centimeter groot; de vruchttrossen blijven grotendeels tussen de bladeren.[1]
06Zaden
De zaden zijn bruin tot zwart en afgerond tot iets peervormig. Bij herstelprojecten worden zaden opgekweekt tot jonge palmen.[1][5]
De Bonaireaanse en Curaçaose palmen lijken op elkaar. De beschreven verschillen betreffen ook bladstand, stamvorm en bladlittekens. Genetisch onderzoek uit 2024 ondersteunt het onderscheid tussen de twee soorten.
02
Bonaire & de Antillen
Een palm van het zuiden.
Het oorspronkelijke verspreidingsgebied ligt bij Lima: westelijk van Lac en noordelijk van de zoutpannen. Kabana is endemisch voor Bonaire: dit is zijn natuurlijke thuis. Aangeplante exemplaren elders zijn iets anders dan deze oorspronkelijke wilde populatie.[1]
Plant & omgeving
Een hek geeft jonge palmen ruimte.
BonBèrdè en Seacology werkten aan een omheind herstelgebied. Seacology meldde in 2022 nieuwe zaailingen achter het hek en zag bij een bezoek in 2023 een duidelijk verschil met het begraasde terrein erbuiten.[5]
03
Gebruik door de tijd
Treden naar de bladeren.
De stam bewaart zowel natuurlijke bladlittekens als sporen van menselijk gebruik. Juist dat verschil maakt deze palm een klein geschiedenisboek in het landschap.
Zuid-Bonaire1979Bladoogst
Een ladder in de stam.
Tijdens haar onderzoek beschreef J.E. Winkelman bladoogst waarbij meer dan twaalf volwassen palmen geheel van hun bladeren waren ontdaan. In de stammen waren treden gehakt om omhoog te klimmen. Onderzoekers zagen zulke oude inkepingen in 2018 nog terug, maar toen geen tekenen van recent afgesneden bladeren.[1]
01
Sporen van gebruik
Bonaire & Curaçao
Een snede is geen bladlitteken.
Op beeld A wijzen zwarte pijlen naar de regelmatige littekens die bladeren vanzelf achterlaten. De witte pijlen tonen de veel grotere, ingehakte klimtreden. Beeld B toont ter vergelijking de stam van de Curaçaose palm.[1]
02
2019–2024
Twee eilanden, twee soorten
Een nieuwe naam voor een oude bekende.
De Bonaireaanse palm kreeg in 2019 de naam Sabal lougheediana, ter ere van botanicatuinbegunstiger Lin Lougheed. De onderzoekers onderscheidden hem onder meer aan de stijve bladsegmenten en de relatief slanke stam. DNA-onderzoek uit 2024 bevestigde de scheiding van de Curaçaose Sabal antillensis.[1][4]
04
Plant & dagelijks leven
Van bladoogst naar behoud.
Bladeren
Dakbedekking en bezems?
Een persoonlijke terugblik in The Bonaire Reporter uit 2011 beschrijft de klimtreden en vermoedt dat bladeren voor daken of bezems werden gesneden. De bladoogst is wetenschappelijk gedocumenteerd; de precieze eindproducten zijn in deze terugblik een verklaring van de schrijver.[1][6]
Vandaag
Opkweken voor de toekomst.
Zaden en jonge palmen spelen een rol in het behoud van Kabana. Kweekcollecties en nieuwe aanplant helpen het risico te spreiden dat bij één heel kleine wilde populatie hoort.[1][5]
Voedsel & gezondheid
Lokale toepassingen.
In de geraadpleegde bronnen is geen Bonaireaanse voedselbereiding of medicinale toepassing van deze specifieke palm beschreven.[1][3]
05Bronnen & verantwoording.
Botaniek, geschiedenis en beeldrechten
Bronnen voor namen, herkenning, plaatselijk gebruik en geschiedenis. Foto’s, makers en licenties staan hieronder.
- 01Griffith, Coolen, Barros & Noblick (2019) — Sabal lougheediana ↗
Soortbeschrijving, historische bladoogst en figuren 2–4.
- 02Kew — Plants of the World Online ↗
Geaccepteerde naam en verspreiding.
- 03Dutch Caribbean Biodiversity Database — Kabana ↗
Lokale naam Kabana en achtergrond.
- 04Clugston et al. (2024) — Genomic patterns of native palms ↗
Genetische vergelijking Bonaire–Curaçao.
- 05Seacology — Bonaire Island, project updates 2020–2023 ↗
Herstelproject en gedateerde voortgangsberichten.
- 06The Bonaire Reporter (2011) — Sabal “Seket Bonaireano” ↗
Persoonlijke terugblik; dakbedekking en bezems als vermoedelijke toepassing.
Foto’s, makers & licenties
Drie verschillende kleurenbeelden uit de vrij gelicentieerde soortbeschrijving van 2019. De vergelijkingsbeelden bevatten zowel Bonaire als Curaçao; de letters en pijlen horen bij de oorspronkelijke figuren.
- Quirijn Coolen · Bonaire · figuur 2 · 2019Quirijn Coolen · CC BY 3.0 · Bron
- M. Patrick Griffith · A: Bonaire; B: Curaçao · figuur 3 · 2019M. Patrick Griffith · CC BY 3.0 · Bron
- M. Patrick Griffith · A: Bonaire; B: Curaçao · figuur 4 · 2019M. Patrick Griffith · CC BY 3.0 · Bron
De oorspronkelijke licentie blijft van toepassing op de betreffende foto; zij geldt niet automatisch voor de volledige website.
Bijgewerkt: 4 oktober 2026