01Wortels
De wortels ondersteunen een snelgroeiende struik. Goed doorlatende grond past beter dan langdurig stilstaand water.[4]
De planten van BonairePlantenportret 029
Euphorbiaceae
KarpataDe plant achter een plaatsnaam en een oude olie-export
Ricinus communis L.[1]
Grote handvormige bladeren maken Karpata van verre herkenbaar. Zijn gemarmerde zaden leverden castorolie, maar zijn zelf zeer giftig. Op Bonaire verbindt de plant een bekende landhuisnaam met handel die al vóór de afschaffing van de slavernij bestond.
Leer de plant kennenPAPIAMENTUKarpataPlaatselijke naam.
NEDERLANDSWonderboomGangbare Nederlandse naam.
ENGELSCastor beanGangbare Engelse naam.
WETENSCHAPPELIJKRicinus communisGeaccepteerde wetenschappelijke naam.
Ricinus betekent teek: de glanzende zaden doen daaraan denken. Castor bean is geen echte boon uit de peulvruchtenfamilie. Karpata is zowel een plantennaam als een Bonaireaanse plaatsnaam.[1][2]
01
Van wortel tot zaad
Handvormig blad en stekelige capsules.
De grote bladeren zijn diep ingesneden, maar vormen elk één blad.[1]
02Stam & takken
Jonge stengels zijn groen tot roodachtig; oudere delen kunnen verhouten.[4]
03Bladeren
Grote enkelvoudige bladeren hebben diepe handvormige lobben en een lange bladsteel.[5]
04Bloemen
Mannelijke bloemen staan meestal lager in de bloeiwijze; vrouwelijke bloemen met rode stempels hoger.[5]
05Vruchten
Driehokkige kapsels, vaak met zachte stekels, drogen en openen bij rijpheid.[5]
06Zaden
Glanzende gemarmerde zaden bevatten olie én giftige bestanddelen. Hun mooie patroon maakt ze niet geschikt als speelgoed.[4][5]
02
Bonaire & de Antillen
Van Borneo naar Karpata.
De Landschapsbiografie verbindt de plaatsnaam Karpata met de vele karpatastruiken. Het gebied werd eerder Borneo genoemd. Dat een plant haar naam aan een landschap geeft, bewijst op zichzelf nog geen georganiseerde plantageteelt.[2][3]
Snel op open grond.
Karpata verwildert gemakkelijk op verstoorde grond, langs wegen en bij waterlopen. In een warm klimaat kan hij een forse houtige struik worden.[4]
03
Gebruik door de tijd
Karpataolie in de koloniale handel.
Hier is niet alleen een algemeen verhaal over plantenolie: er is ook een concrete Bonaireaanse exportvermelding.
Bonaire1844 · 1848De Curaçaosche courant
Olie-export vóór 1863.
De Landschapsbiografie meldt dat de overheid al vóór 1863 karpataolie uitvoerde en verwijst naar de Curaçaosche courant van 10 augustus 1844 en 12 augustus 1848. De plant hoort dus bij de economische geschiedenis van Bonaire in de slavernijperiode. Producenten en bestemmingen worden in deze samenvatting niet vastgesteld.[3]
04
Plant & dagelijks leven
Van lampolie tot industriële grondstof.
Industrie
Castorolie.
Een grondstof voor onder meer smeermiddelen en coatings.[4]
Medicinaal
Gecontroleerde wonderolie.
Farmaceutische castorolie is bekend als laxeermiddel. Dat gebruik geldt voor het bereide product, niet voor het eten van zaden.[4]
Erfgoed
Een levende plaatsnaam.
Karpata bewaart de plantennaam in het landschap van Bonaire.[3]
05Bronnen & verantwoording.
Botaniek, geschiedenis en beeldrechten
Bronnen voor namen, herkenning, plaatselijk gebruik en geschiedenis. Foto’s, makers en licenties staan hieronder.
- 01Kew · Ricinus communis ↗
Naam en verspreiding.
- 02Flora of the Netherlands Antilles · Euphorbiaceae ↗
Botanische kenmerken en lokale verspreiding.
- 03Landschapsbiografie Bonaire ↗
Karpata en olie-export vóór 1863, p. 159; krantverwijzingen 1844 en 1848.
- 04University of Wisconsin · Castor bean ↗
Oliegebruik, groei en giftige zaden.
- 05NC State Extension · Ricinus communis ↗
Herkenning, plantdelen en toxiciteit.
Foto’s, makers & licenties
Twee verschillende kleurenfoto’s. Herkomst, maker en licentie staan per beeld vermeld. De uitsnede past zich aan het scherm aan.
- Plant in het landschap · Jean-Paul Boerekamps · Bonaire · 2021-05-01Jean-Paul Boerekamps · CC0 · Bron
- Herkenningsdetail · Jay Brasher · Bonaire · 2023-09-15Jay Brasher · CC BY 4.0 · Bron
De oorspronkelijke licentie blijft van toepassing op de betreffende foto; zij geldt niet automatisch voor de volledige website.
Bijgewerkt: 28 september 2026