01Wortels & bodem
In Florida wordt de boom beschreven voor goed afwaterende zand- en kalkbodems, met een humusrijke bovenlaag. Een gevestigde boom verdraagt droogte, maar langdurig zout of brak overstromingswater slecht.[5]
De planten van BonairePlantenportret 087
Rhamnaceae
KoubatiKleine glanzende bladeren, zwarte vruchtjes en hout dat zinkt.
Krugiodendron ferreum (Vahl) Urb.[2]
Koubati is een inheemse boom van het droge bos. Zijn bloemen vallen nauwelijks op, maar de glanzende bladeren en donkere steenvruchtjes helpen bij het herkennen. Achter de bescheiden kroon schuilt uitzonderlijk zwaar hout: vandaar de Engelse naam black ironwood.
Leer de plant kennenPAPIAMENTUKoubati / KaubatiPlaatselijke naam of naamvarianten.
NEDERLANDSKoubatiNederlandse naam; waar nodig blijft de lokale naam behouden.
ENGELSBlack ironwoodEngelse naam.
WETENSCHAPPELIJKKrugiodendron ferreumGeaccepteerde wetenschappelijke naam.
Het soortenregister noemt Koubati en Kaubati voor Bonaire; de beschermde-soortenlijst schrijft Kaobati. Die lijst gebruikt Koubati óók bij Bosua, een andere boom uit het geslacht Zanthoxylum. Hier gaat het om Krugiodendron ferreum. Oude wetenschappelijke namen zijn onder meer Rhamnus ferrea, Rhamnidium ferreum en Condalia ferrea. Een afzonderlijke gangbare Nederlandse naam is niet vastgesteld; daarom blijft Koubati behouden. De checklistspelling Krugiodendrum ferreum verwijst naar deze boom; het is geen tweede soort.[1][2][8]
01
Van wortel tot zaad
Glans, kleine bloemen en een harde pit.
Let op de bladrand, de stand van de bladeren en de rijpe vruchten.[3][10]
02Stam & takken
De ruwe, grijze schors vormt groeven en verticale ribbels. Volgens de Bahama-flora kan de boom circa tien meter hoog worden, maar blijft hij vaak veel kleiner of struikvormig.[10]
03Bladeren
De ovale bladeren staan vooral aan de toppen tegenover elkaar. Ze hebben een gladde rand en soms een klein deukje in de afgeronde top. De bovenzijde glanst; de onderzijde is doffer.[3]
04Bloemen
Kleine geelgroene bloemen staan in groepjes bij de bladoksels. Ze hebben kelkbladen en meeldraden, maar geen kroonbladen.[6]
05Vruchten
De ronde tot ovale steenvruchtjes zijn ongeveer 5–8 mm lang. Rijpe exemplaren worden donker tot zwart.[10]
06Zaden
Elk vruchtje bevat één zaad in een harde pit. In Florida wordt voor opkweek aangeraden het vruchtvlees te verwijderen en de zaden spoedig te zaaien.[3][5]
02
Bonaire & de Antillen
Een boom van de kalksteenbossen.
De Antilliaanse flora vermeldt collecties uit Bolivia, de kalkheuvels bij Fontein en Seroe Montagne bij Dos Pos. Het onderzoek naar Midden-Bonaire uit 2013 beschrijft Koubati daar als relatief vaker voorkomend dan op Curaçao, waar de boom zeer zeldzaam is.[3][4]
Vruchten voor vogels, bloemen voor insecten.
Het Institute for Regional Conservation beschrijft nectar in de kleine bloemen en vruchten die door vogels en andere dieren worden gegeten. Het Bonaireaanse bomenonderzoek, samengevat in 2025, beoordeelt de onderzochte Koubati-populatie als achteruitgaand. Dat gaat om de onderzochte populatiestructuur, niet om een volledige telling van alle bomen op het eiland.[5][7]
Plant & omgeving
Ruimte voor inheemse bomen.
De onderzoekers van het terrassenlandschap stelden in 2013 voor Koubati ook aan te planten binnen het Landschapspark Rincon. Zo kan een minder opvallende inheemse boom zichtbaar blijven naast bekendere soorten als Tamarein en Shimaruku.[4]
03
Gebruik door de tijd
Een harde boom met een lange naamgeschiedenis.
Botanische beschrijvingen bewaren de sporen van deze boom op de eilanden. Zijn hout vertelt daarnaast een regionaal verhaal van kleine, sterke voorwerpen.
Caribisch gebiedTraditioneel houtgebruikBlack ironwood
Hout dat niet blijft drijven.
Het Institute for Regional Conservation beschrijft Koubati-hout als zo dicht dat het in water zinkt. Op de Bahama’s is houtbewerking en het maken van kleine houten producten beschreven. De geringe boomafmetingen en het zware hout maken dit een andere materiaalbron dan grote, lichte plankenbomen.[5][6]
04
Plant & dagelijks leven
Zwaar hout, kleine vruchten en groen in het landschap.
Hout
Snijwerk en kleine voorwerpen.
De Leon Levy Native Plant Preserve noemt houtsnijwerk en andere houten producten voor de Bahama’s. Een specifieke Bonaireaanse handelsroute of kap voor Nederlandse schepen is voor Koubati nog niet bevestigd.[6]
Voedsel
Kleine eetbare vruchtjes.
De rijpe vruchten worden in de Bahama’s als eetbaar beschreven; de natuurorganisatie in Florida noemt ze zoet. Een afzonderlijke Bonaireaanse drank of bereidingswijze is niet gedocumenteerd in deze bronnen.[5][6]
Medicinaal gebruik
Traditie op de Bahama’s.
Daar zijn versterkende thee en toepassingen bij rugpijn en mondklachten beschreven. Dit is geregistreerd traditioneel gebruik; klinische werkzaamheid wordt in de betreffende soortbeschrijving niet aangetoond.[6]
Sierboom
Een bescheiden kroon.
De University of Florida beschrijft de boom als bruikbaar in kleinere tuinen. Hij groeit langzaam en geeft schaduw en schuilgelegenheid zonder snel tot een reus uit te groeien.[9]
05Bronnen & verantwoording.
Botaniek, geschiedenis en beeldrechten
Bronnen voor namen, herkenning, plaatselijk gebruik en geschiedenis. Foto’s, makers en licenties staan hieronder.
- 01Dutch Caribbean Species Register — Koubati ↗
Namen, botaniek, geschiedenis of gebruik zoals bij de tekst vermeld.
- 02Kew — Krugiodendron ferreum ↗
Namen, botaniek, geschiedenis of gebruik zoals bij de tekst vermeld.
- 03Stoffers (1984) — Rhamnaceae, p. 364 ↗
Namen, botaniek, geschiedenis of gebruik zoals bij de tekst vermeld.
- 04De Freitas & Lannoy (2013) — Terrassen Midden-Bonaire ↗
Namen, botaniek, geschiedenis of gebruik zoals bij de tekst vermeld.
- 05Institute for Regional Conservation — Black ironwood ↗
Namen, botaniek, geschiedenis of gebruik zoals bij de tekst vermeld.
- 06Leon Levy Native Plant Preserve — Krugiodendron ferreum ↗
Namen, botaniek, geschiedenis of gebruik zoals bij de tekst vermeld.
- 07Wageningen Marine Research (2025) — State of Nature, table 2 ↗
Namen, botaniek, geschiedenis of gebruik zoals bij de tekst vermeld.
- 08Bonaire — Eilandsbesluit natuurbeheer ↗
Namen, botaniek, geschiedenis of gebruik zoals bij de tekst vermeld.
- 09University of Florida (2026) — Ironwood, a nearly perfect tree ↗
Namen, botaniek, geschiedenis of gebruik zoals bij de tekst vermeld.
- 10Britton & Millspaugh (1920) — The Bahama Flora ↗
Namen, botaniek, geschiedenis of gebruik zoals bij de tekst vermeld.
Foto’s, makers & licenties
Twee verschillende kleurenfoto’s uit Florida, met maker en vrije licentie hieronder vermeld.
- Josiah Londerée · Fort Lauderdale, Florida, Verenigde Staten · 2026-05-27Josiah Londerée · CC BY 4.0 · Bron
- Scott Allen Davis · Tavernier, Florida, Verenigde Staten · 2026-02-03Scott Allen Davis · CC BY 4.0 · Bron
- Yolanda M. Leon · Dominicaanse Republiek · 2021-07-29Yolanda M. Leon · CC0 1.0 · Bron
De oorspronkelijke licentie blijft van toepassing op de betreffende foto; zij geldt niet automatisch voor de volledige website.
Bijgewerkt: 4 oktober 2026