De planten van BonairePlantenportret 215

Phyllanthaceae

Lòki-lòkiEen inheemse struik met glanzend blad en fijne trossen kleine bloemen.

Phyllanthus botryanthus Müll.Arg.[1]

Lòki-lòki valt op door de dunne, roodbruine takken en de bloemtrosjes die los langs het blad hangen. Deze houtige Phyllanthus hoort bij de droge vegetatie van de ABC-eilanden en de noordkust van Zuid-Amerika. De kleine vruchten zijn openspringende capsules.

Leer de plant kennen

PAPIAMENTULòki-lòkiPapiamentse naam.

NEDERLANDSPhyllanthus botryanthusNederlandse benaming.

ENGELSPhyllanthus botryanthusEngelse benaming.

WETENSCHAPPELIJKPhyllanthus botryanthusGeaccepteerde wetenschappelijke naam.

Naturalis registreert onder meer lòki-lòki, liki-loki en karkidaki. Een vaste Nederlandse of Engelse volksnaam is in deze bronnen niet bevestigd; daar staat de wetenschappelijke naam. Phyllanthus euwensii is een gecontroleerd synoniem.[1][2]

Van wortel tot zaad

Van wortel tot zaad.

Een inheemse struik met glanzend blad en fijne trossen kleine bloemen.[3]

01Wortels

Een houtige wortelbasis verankert de struik. De regionale soortbeschrijving geeft geen worteldiepte of afzonderlijke wortelvorm.[3]

02Stengels

Kale, dunne, gegroefde roodbruine takken; de struik bereikt volgens de Antillenflora ongeveer 4 m.[3]

03Bladeren

Afwisselend, eirond en gaafrandig, meestal 3–7 cm lang; bovenzijde glanzend, onderzijde vaak wat berijpt.[3]

04Bloemen

Kleine mannelijke en vrouwelijke bloemen staan bij elkaar in ijle bloeiwijzen. De zes kelkblaadjes zijn purperachtig met smalle bleke randen.[3]

05Vruchten

Afgeplat-ronde, driehoekige capsules van ongeveer 6 mm doorsnede; geen vlezige bessen.[3]

06Zaden

Lichtbruin en glad, ongeveer 2–3 mm lang, met een platte en een bolle zijde.[3]

Kleine bloemen en capsules op Curaçao, Seru Bientu.

De houtige struik met losse bloemtrossen verschilt sterk van de lage kruidachtige Phyllanthus-soorten met kleine blaadjes langs zijtakjes.

Bonaire & de Antillen

Op Bonaire.

De flora noemt onder meer Rincon, Slagbaai, Dos Pos, Brandaris en andere droge noordelijke terreinen. De daadwerkelijk genoemde groeiplaatsen omvatten kalksteen én diabaas; het is geen uitsluitend kalkgebonden struik.[2][3]

De plant in haar omgeving.

Kew plaatst de soort in het seizoensdroge tropische gebied. De zaaddozen vormen een heel ander verspreidingspakket dan de sappige vruchten van veel andere struiken in hetzelfde landschap.[1][3]

Plant & omgeving

Naam en gebruik.

Bebladerde takken beperkten volgens een Bonaireaanse herinnering het morsen van gedragen water.[4][5]

Gebruik door de tijd

Geschiedenis en plantgebruik.

Oude beschrijvingen en gedocumenteerde toepassingen vertellen het verhaal van deze plant.

Bonaire · water halenVóór 1963 · herinnerd in 2018Extra Boneiru, 17-10-2018, p.6

Takken op het water.

Een herinnering in Extra Boneiru beschrijft bebladerde takken in watervaten tegen morsen tijdens het dragen. De tekst noemt de soort expliciet.[4]

1866–1914

Botanische geschiedenis

Twee namen, dezelfde struik.

Müller Argoviensis publiceerde Phyllanthus botryanthus in 1866. De in 1914 gepubliceerde Phyllanthus euwensii van Boldingh is volgens Kew dezelfde soort. Zo blijven oude Antilliaanse vondsten vindbaar zonder een tweede plant te creëren.[1]

1984

Bonaire · herbarium

Een struik met een spoor van vindplaatsen.

De regionale flora koppelt oude collecties aan Rincon, Dos Pos en Slagbaai. Boldingh 7167 bij Rincon bevatte bloemen en vruchten; zulke concrete herbariumgegevens onderbouwen de lokale geschiedenis.[3]

Vroege twintigste eeuw

Nederlandse Antillen · namen

Karkidaaki op Bonaire.

De encyclopedie noemt bij Phyllanthus euwensii karkidaaki voor Bonaire en lokki lokki voor de Benedenwindse eilanden. Kew verbindt die soortnaam met Phyllanthus botryanthus.[5]

Plant & dagelijks leven

Gebruik van plantdelen.

Huishouden

Takken in watervaten.

Dit mechanische gebruik bewijst geen waterzuiverende of medicinale werking.[4]

Namen

Lokale kennis bewaren.

Lòki-lòki en karkidaki helpen oudere eilandteksten met deze struik te verbinden; volksnamen kunnen ook elders op andere planten slaan.[2][3]

Bronnen & verantwoording.

Botaniek, geschiedenis en beeldrechten

Bronnen voor namen, herkenning, plaatselijk gebruik en geschiedenis. Foto’s, makers en licenties staan hieronder.

01
Kew POWO — Phyllanthus botryanthus ↗
Geaccepteerde naam, synoniemen, verspreiding en publicatiegeschiedenis.
02
Naturalis — Dutch Caribbean Species Register ↗
Eilandnamen, voorkomen en gecontroleerde beeldmetadata.
03
Flora of the Netherlands Antilles — Euphorbiaceae ↗
Sneep & De Roon, 1984, pp. 234–235; volledige soortbeschrijving en Bonaire-vouchers.
04
Extra Boneiru — Dushi tempu bieu, 17 oktober 2018 ↗
PDF p.6: persoonlijk historisch verslag over watervaten en takken van Phyllanthus botryanthus; geen waterzuiveringsclaim.
05
Encyclopaedie van Nederlandsch West-Indië — vroege twintigste eeuw ↗
Phyllanthus euwensii: Bonaire Karkidaaki; Physalis: klap en onderscheid beharing; Pilea microphylla: lace plant. Geen handelsadministratie.

Foto’s, makers & licenties

Bladrijke lòki-lòki op Bonaire. Kleine bloemen en capsules op Curaçao, Seru Bientu.

Leshell · Bonaire, Caribbean Netherlands · 2023-01-02Leshell · CC BY NC · Bron
Carel de Haseth · Seru Bientu, Curaçao · 2015/10/22Carel de Haseth · CC BY-NC · Bron

De oorspronkelijke licentie blijft van toepassing op de betreffende foto; zij geldt niet automatisch voor de volledige website.

Bijgewerkt: 19 oktober 2026.